Từ đường Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn là địa chỉ giáo dục truyền thống, thu hút nhiều đoàn học sinh đến tham quan, tìm hiểu và dâng hương. Ảnh tư liệu

Một trí tuệ lớn của dân tộc, một nhân cách lớn của thời đại

Trong lịch sử dân tộc, có nhiều bậc hiền tài làm rạng danh non sông bằng tài năng và cống hiến, nhưng rất ít người được hậu thế nhắc đến như biểu tượng của một trí tuệ bách khoa. Lê Quý Đôn là một trong những gương mặt tiêu biểu như vậy. Sinh năm 1726 tại làng Diên Hà, huyện Diên Hà, trấn Sơn Nam Hạ (nay thuộc xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên), ông sớm nổi tiếng thông minh, ham học, đỗ Bảng nhãn khi mới 27 tuổi và dành trọn cuộc đời cho việc học tập, nghiên cứu, biên soạn nhiều công trình có giá trị trên nhiều lĩnh vực, góp phần quan trọng vào kho tàng tri thức của dân tộc.

Điều làm nên tầm vóc Lê Quý Đôn không chỉ là vốn tri thức uyên bác mà còn ở tư duy khoa học và quan niệm học để phụng sự đất nước. Ông nghiên cứu lịch sử nhưng không tách rời địa lý; khảo cứu văn hóa luôn gắn với kinh tế, nông nghiệp và đời sống Nhân dân. Với ông, tri thức không chỉ để tích lũy mà phải phục vụ cuộc sống, góp phần giúp nước, giúp dân. Chính vì vậy, nhiều công trình của ông đến nay vẫn được giới nghiên cứu đánh giá cao bởi phương pháp nghiên cứu nghiêm cẩn, tư duy hệ thống và giá trị khoa học bền vững. Những ghi chép, khảo cứu của ông đã góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề về lịch sử, văn hóa, địa lý Việt Nam và trở thành nguồn tư liệu quý cho các thế hệ tiếp tục kế thừa, nghiên cứu.

Ba thế kỷ đã trôi qua, thời đại đã có nhiều đổi thay nhưng những giá trị mà Lê Quý Đôn theo đuổi - khát vọng học tập không ngừng, ý thức tự rèn luyện và trách nhiệm cống hiến cho đất nước bằng tri thức - vẫn còn nguyên giá trị thời sự, tiếp tục truyền cảm hứng cho các thế hệ hôm nay.

Nhà văn, nhà nghiên cứu Vũ Bình Lục nhận định, với khối lượng đồ sộ các công trình nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực, Lê Quý Đôn là nhà bác học lớn nhất ở nước ta thời kỳ phong kiến và quân chủ chuyên chế. Điều làm nên giá trị bền vững của ông không chỉ là vốn tri thức uyên bác hay những đóng góp đối với nhiều lĩnh vực của đời sống, mà còn ở tư duy khoa học, phương pháp nghiên cứu nghiêm cẩn và khả năng hệ thống hóa tri thức. Đến hôm nay, nhiều công trình của ông vẫn là nền tảng quan trọng để các thế hệ tiếp tục kế thừa, nghiên cứu và phát triển. Đặc biệt, nhiều ghi chép, khảo cứu của ông đã trở thành nguồn sử liệu quý, góp phần bổ sung những căn cứ lịch sử phục vụ nghiên cứu và củng cố cơ sở lịch sử, pháp lý về chủ quyền biển, đảo của Việt Nam.

Các nhà nghiên cứu tìm hiểu văn bia tại Từ đường Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn.

Tiếp nối di sản tri thức trong thời đại mới

Ngày 31/10/2025, UNESCO đã thông qua nghị quyết vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (2/8/1726 - 2/8/2026). Cùng với chuỗi hoạt động quy mô cấp quốc gia và quốc tế, đây là sự ghi nhận những đóng góp to lớn của nhà bác học đối với nền văn hóa và khoa học của dân tộc, đồng thời khẳng định sức sống bền vững của di sản tri thức mà ông để lại. Theo kế hoạch, từ nay đến tháng 10/2026 sẽ diễn ra các hoạt động kỷ niệm với nhiều điểm nhấn như: Hội thảo khoa học quốc tế, chương trình nghệ thuật đặc biệt, phát động giải thưởng khoa học và công nghệ, lễ kỷ niệm cấp quốc gia...

Đồng chí Đỗ Hữu Nhân, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn là sự kiện chính trị, văn hóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhằm tôn vinh thân thế, cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp to lớn của nhà bác học đối với nền văn hóa, khoa học của dân tộc. Thông qua chuỗi hoạt động góp phần lan tỏa truyền thống hiếu học, khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo; đồng thời bảo tồn, phát huy giá trị di sản, quảng bá hình ảnh, con người và tiềm năng phát triển của tỉnh Hưng Yên.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực, những giá trị mà Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn để lại càng trở nên gần gũi. Gìn giữ và phát huy di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là sự tri ân đối với một bậc hiền tài, mà còn là trách nhiệm tiếp nối những giá trị của tri thức, tinh thần hiếu học và khát vọng cống hiến. Đó cũng là cách để Hưng Yên gìn giữ, lan tỏa và phát huy những giá trị bền vững của một trí tuệ lớn trong dòng chảy văn hóa dân tộc.

Nguồn: Baohungyen.vn